|
قزل آلان یا مار سرخ (دیوار بزرگ گرگان)
ديوار بزرگ گرگان طولانیترین اثر معماری ایران باستان كه بعد از ديوار چين به طول شش هزار کيلومتر و سميز آلمان به طول 548 کيلومتر بزرگ ترين ديوار جهان است، در شمال ایران، در دشت گرگان و تركمن صحرا قرار دارد .
نخستین پژوهش های باستانشناسی این دیوار توسط ژاك دمرگان فرانسوی در 100 سال پیش صورت گرفت كه بخشی از مسیر دیوار را روی نقشه ترسیم نمود. بعد از او باستانشناس فرانسوی (آرن) در سال 1312 خورشیدی بخشی از دیوار گرگان را به صورت پیمایشی، شناسایی و معرفی كرد. در سال 1316 خورشیدی اریك اشمیت آمریكایی با پرواز بر فراز منطقه، خط قرمز رنگی را بر روی زمین مشاهده كرد كه با پیچ و تاب از دریا به سمت كوههای پیشكمر در شرق استان ادامه یافته است. او با دیدن این منظره عجیب این پرواز را بار دیگر تكرار كرد و با تهیه عكس های هوایی گام مهمی در شناسایی دیوار برداشت. بعد از آن دكتر محمد یوسف كیانی باستان شناس ایرانی در سال 1350 با پرواز مجدد بر روی دیوار موفق به برداشتن عكس های جالب توجهی از دیوار شد و طول دیوار را 175 كیلومتر با 32 قطعه وابسته شناسایی كرد.
از آنجایی كه در برخی از نوشتهها این دیوار تا مرو ادامه داشته، باستانشناسان احتمال میدهند طول دیوار بیشتر از 200 كیلومتر باشد كه در كاوشهای آینده به جواب آن خواهند رسید. همچنین بر طبق آخرین نمونههای آزمایش شده در آزمایشگاههای معتبر، این دیوار مربوط به دوره ساسانی است. دیوار گرگان در مناطق كوهستانی 2 متر و در دشت 10 متر عرض داشته و آجرهای بزرگ آن ابعاد 41 در 41 و قطر 10 سانتیمتر در ده ها كوره آجرپزی پخت میشده است. این دیوار از دیواری که توسط امپراتور آدریان در مرز انگلستان و اسکاتلند احداث شده طولانی تر و از بسیاری از بخش های دیوار بزرگ چین، بیش از هزار سال کهن تر است. حتی می توان آن را طولانی ترین دیوار آجری جهان کهن تلقی کرد. اما علی رغم تمام این ویژگی ها، کمتر کسی حتی اسم دیوار بزرگ گرگان را شنیده است .
شناسایی هویت دقیق بانیان این دیوار همواره برای باستان شناسان مشکل بوده اما اکنون یک تیم باستان شناسی مرکب از محققان ایرانی و بریتانیایی موفق شده اند تاریخ احداث آنرا قرن های پنجم و یا ششم قبل از میلاد تعیین کنند. به گفته این باستان شناسان، دیوار توسط امپراطوری ساسانی، واپسین امپراطوری عظیم ایران پیش از ورود اسلام احداث شده است.
پروژه اکتشاف این بنای تاریخی تمام نشده است. به گفته دکتر سَِور، تصویر برداری ماهواره ای و اطلاعات مردم محلی، باستان شناسان را قادر کرده که سازه های قابل توجه دیگری را نیز در مسیر این دیوار شناسایی کنند. اکتشافاتی که تصویر روشنتری از این ابر قدرت باستانی ترسیم خواهد کرد.
از آنجا که تعداد قلعه هاي موجود در ديوار بزرگ گرگان زياد است نمي توان همه آنها را مورد کاوش هاي باستان شناسي قرار داد، به همين علت با استفاده از روش بررسي ژئوفيزيک به روش مغناطيس سنجي و الکتريکي مي توان آثار را بدون آنکه حفاري صورت گيرد در زير زمين ديد و از وجود آنها باخبر شد. در اين روش هيچ گونه حفاري صورت نمي گيرد و تخريبي نيز براي آثار در برندارد و بدون آنکه خاک منطقه دست خورده شود، مي توان به معماري هاي موجود در خاک دسترسي پيدا کرد.
هرچند ديوار گرگان براي ثبت جهاني در يونسکو معرفي شده است اما همچنان نبود اعتبار براي مستندنگاری، تهيه نقشه هاي توپوگرافي و کاداستر براي تعيين عرصه، مطالعات معماری، باستان شناسی، طرح مرمت و احیا و بازسازی، نبود حريم استحفاظي و عدم رعايت حريم منظري ديوار و تاسيسات وابسته و داشتن عرصه و حريم مصوب که يکي از اساسي ترين موارد احراز شرايط ثبت در فهرست آثار جهاني است، روند ثبت جهاني اين اثر باستاني را با مشکل روبه رو کرده است.
منبع : نشریه ژئومترونیک(شماره ششم)
:: موضوعات مرتبط:
زنگ تفریح
